PrizmetreVeri gönder

Elektrikli araçlar neden yavaşken uğultu çıkarıyor? Yapay sesin kuralları

Elektrikli otomobiller 20 km/s'ye kadar yapay ses çıkarmak zorunda. Sesin seviyesi, tonu ve neden kuş cıvıltısı olamayacağı kurallarla belirlenmiş.

Şehir merkezinde park halindeki Nissan Leaf
Çekya'nın Třebíč kentinde bir Nissan Leaf. Fotoğraf: Jiří Sedláček / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Elektrikli bir otomobil otoparktan çıkarken ya da trafikte ağır ağır ilerlerken duyulan uğultu motordan değil, hoparlörden geliyor. Akustik Araç Uyarı Sistemi (AVAS) adı verilen bu düzenek, düşük hızda neredeyse sessiz ilerleyen elektrikli ve hibrit araçların duyulabilmesi için zorunlu tutuluyor.

Neden gerekli?

Avusturya otomobil kulübü ÖAMTC’ye göre kuralın amacı elektrikli araçları, başta görme engelli yayalar olmak üzere çocuklar ve bisikletliler gibi trafikteki korunmasız kullanıcılar için açıkça duyulabilir hâle getirmek.

Ne zamandan beri zorunlu?

AB’nin 540/2014 sayılı tüzüğüne göre AVAS, 1 Temmuz 2019’dan itibaren yeni onay alan elektrikli ve hibrit araç tiplerinde, 1 Temmuz 2021’den itibaren ise tüm yeni elektrikli ve hibrit araçlarda zorunlu. ÖAMTC’ye göre bu tarihten önce tescil edilen araçlara sistemin sonradan takılması gerekmiyor. Kuralın teknik dayanağı, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu’nun 138 sayılı regülasyonu.

Türkiye’de Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 27 Aralık 2019 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan tip onayı yönetmeliği değişikliğiyle araç tip onayı belgelerine AVAS maddesini ekledi. Değişiklik, 138 sayılı BM regülasyonuna ve AB’nin 540/2014 sayılı tüzüğüne atıf yapıyor.

Ses hangi hızlarda ve ne kadar yüksek?

ÖAMTC’nin aktardığı kurallara göre sistem, araç 0-20 km/s arasında ilerlerken ve geri giderken ses çıkarmak zorunda; araç dururken ses gerekmiyor. Ses seviyesi 10 km/s’de en az 50, 20 km/s’de en az 56 desibel olmalı ve 75 desibeli aşmamalı. Yapay ses, aynı sınıftaki içten yanmalı bir aracın aynı koşullarda çıkardığı sesten yüksek olamıyor.

Arnavut kaldırımlı yolda yaya geçidi
Bir yaya geçidi. Fotoğraf: Eric Fischer / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Neden kuş cıvıltısı değil?

Sesi üreticiler kendisi tasarlıyor, ama kurallar çerçeveyi çiziyor. Ses kesintisiz olmalı ve aracın hızlandığını, yavaşladığını ya da sabit hızda gittiğini anlaşılır kılmalı; örneğin araç hızlandıkça perdesi yükselmeli. Sesin karakteri aynı sınıftaki içten yanmalı bir aracınkine benzemeli ve 160 hertz ile 5 kilohertz arasında en az iki frekans bandı içermeli. Çok soyut sesler ya da kuş cıvıltısı gibi doğal sesler kullanılamıyor.

Geri giderken ileri gidiştekinden farklı bir ton gerekiyor; araçta ayrı bir geri vites uyarı sistemi varsa bu şart aranmıyor. Hibritlerde ise içten yanmalı motor 0-20 km/s aralığında çalışırken AVAS’ın ses çıkarmaması gerekiyor.

Türkiye’de satılan elektrikli modellerin resmî tüketim değerlerine araç kataloğumuzdan ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Elektrikli araçlar neden ses çıkarıyor?

Düşük hızda neredeyse sessiz ilerledikleri için yayaların, özellikle görme engellilerin, aracı duyabilmesi amacıyla. AVAS adlı sistem 0-20 km/s arasında ve geri giderken yapay ses üretiyor.

Elektrikli araç yapay sesi kaç desibel?

Kurallara göre ses 10 km/s’de en az 50, 20 km/s’de en az 56 desibel olmalı ve 75 desibeli aşmamalı.

AVAS ne zaman zorunlu oldu?

AB’de yeni araç tiplerinde 1 Temmuz 2019’dan, tüm yeni elektrikli ve hibrit araçlarda 1 Temmuz 2021’den beri zorunlu.

Kendi ölçümünü ekle

Kaç km gittiğini, ekrandaki tüketimi (ya da batarya yüzdesini) ve sürüş tipini girmen yeterli. Onaylanan ölçümler modelin gerçek tüketimine katılır.

Ölçüm gönder
Yazar

Kaan Yılmaz, bilim ve gündem haberciliği yapan bir gazeteci. Prizmetre'de elektrikli otomobiller, batarya teknolojisi, şarj altyapısı ve Türkiye pazarındaki gelişmeler üzerine yazıyor. Yazılarında üretici açıklamalarını, bağımsız test kurumlarının ölçümlerini ve resmî verileri birincil kaynağından doğrulamayı esas alıyor.