PrizmetreVeri gönder

Elektrikli araçlarda neden vites yok? Tek vitesin sırrı ve Porsche’nin istisnası

Elektrikli otomobillerin çoğu tek vitesle hem kalkışta hem 160 km/s'de iş görüyor. Bunun sırrı elektrik motorunun torkunda. Porsche Taycan ise neden iki vitesli?

Porsche Taycan
Arka aksında iki vitesli şanzıman bulunan Porsche Taycan. Fotoğraf: Johannes Maximilian / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Elektrikli bir otomobili ilk kez kullananların dikkatini çeken şeylerden biri, hızlanırken hiç vites değişimi hissedilmemesi. Çünkü elektrikli otomobillerin büyük çoğunluğunda tek bir vites var. Benzinli bir otomobilde altı, sekiz hatta on vitesle yapılan işi elektrikli otomobil tek vitesle nasıl yapıyor?

Sırrı elektrik motorunun torkunda

İçten yanmalı bir motor, gücünü ve torkunu ancak belirli bir devir aralığında verimli biçimde üretebiliyor. Vites kutusu, araç hızı değişirken motoru bu aralıkta tutmak için var. Elektrik motorunda ise durum farklı. Volkswagen’in açıklamasına göre elektrik motorunda azami tork hemen devreye giriyor ve geniş bir hız aralığında sabit kalıyor. Bu yüzden, Volkswagen’in deyişiyle, tüm sürüş koşulları için tek bir vites “tamamen yeterli”.

Volkswagen ID.3’ün tek vitesi

Volkswagen, MEB platformlu elektriklilerinde kullandığı tek vitesli şanzımanın ayrıntılarını 2020’de açıkladı. ID.3’te elektrik motoru en fazla 150 kilovat güç ve 310 Nm tork üretiyor. Şanzımanın çevrim oranı 10’a 1; yani motor tekerleklerden yaklaşık on kat hızlı dönüyor. Motor dakikada 16.000 devire ulaştığında araç 160 km/s’lik azami hızına çıkıyor. Şanzıman tek vitesli ama iki kademeli: Tek büyük dişli yerine iki küçük dişli kullanılıyor.

Elektrikli otomobilde geri vites de yok. Volkswagen’e göre araç geri giderken ayrı bir dişli devreye girmiyor; elektrik motoru ters yönde dönüyor. Vites kolundaki P, R, N ve D konumları da bu nedenle mekanik vitesleri değil, sürüş yönünü ve modunu seçiyor.

Elektrikli araç motoru
Bir elektrikli araç motoru. Fotoğraf: ABD Ulusal Arşivleri (NARA) / Wikimedia Commons, kamu malı

İstisna: Porsche Taycan

Tek vites kuralının bilinen istisnası Porsche Taycan. Porsche’ye göre Taycan Turbo ve Turbo S’in arka aksında iki vitesli bir şanzıman var; ön akstaki şanzıman ise tek vitesli ve çevrim oranı yaklaşık 8’e 1.

Arka akstaki birinci viteste motor, tekerleğin her dönüşünde yaklaşık 15 tur atıyor. Bu kısa vites, özellikle Sport ve Sport Plus modlarında duran araçtan daha sert bir kalkış sağlıyor; tekerlekteki tork 12.000 Nm’ye yaklaşıyor. İkinci vitesin oranı ise ön aksla aynı, yaklaşık 8’e 1. Porsche’ye göre bu uzun vites çok yüksek hızlarda da verimlilik ve güç rezervi sağlıyor; araç saatte 260 kilometreye çıkabiliyor.

Tek vitesin bedeli var mı?

Porsche’nin tercihi, tek vitesin bir uzlaşma olduğunu da gösteriyor: Tek bir oran ya kalkışa ya yüksek hıza göre optimize edilebiliyor. Günlük kullanım ve menzil odaklı otomobillerde bu uzlaşma sorun yaratmıyor; Volkswagen de ID.3 için tek vitesi bu gerekçeyle yeterli buluyor. Elektrikli otomobilin tüketim değerlerinin nasıl okunacağını kWh/100 km rehberimizde anlattık.

Sık sorulan sorular

Elektrikli arabalarda vites var mı?

Elektrikli otomobillerin büyük çoğunluğunda tek vitesli bir şanzıman var. Elektrik motorunun torku geniş bir hız aralığında sabit kaldığı için birden fazla vitese gerek duyulmuyor.

Elektrikli araç geri vitese nasıl takılır?

Ayrı bir geri vites dişlisi yok. Volkswagen’e göre geri giderken elektrik motoru ters yönde dönüyor; vites kolundaki R konumu bunu seçiyor.

Hangi elektrikli otomobilde iki vites var?

Porsche Taycan Turbo ve Turbo S’in arka aksında iki vitesli şanzıman bulunuyor. Birinci vites kalkış performansı, ikinci vites yüksek hızda verimlilik için kullanılıyor.

Kendi ölçümünü ekle

Kaç km gittiğini, ekrandaki tüketimi (ya da batarya yüzdesini) ve sürüş tipini girmen yeterli. Onaylanan ölçümler modelin gerçek tüketimine katılır.

Ölçüm gönder
Yazar

Kaan Yılmaz, bilim ve gündem haberciliği yapan bir gazeteci. Prizmetre'de elektrikli otomobiller, batarya teknolojisi, şarj altyapısı ve Türkiye pazarındaki gelişmeler üzerine yazıyor. Yazılarında üretici açıklamalarını, bağımsız test kurumlarının ölçümlerini ve resmî verileri birincil kaynağından doğrulamayı esas alıyor.