PrizmetreVeri gönder

Ömrü biten elektrikli araç bataryasına ne oluyor? Geri dönüşümde yeni kurallar

AB, 2031'den itibaren yeni bataryalarda geri kazanılmış kobalt, lityum ve nikel şartı arıyor; Şubat 2027'de batarya pasaportu geliyor. Türkiye'de de taslak hazır.

Lityum iyon batarya hücreleri
18650 ve 21700 tipi lityum iyon batarya hücreleri. Fotoğraf: Sevenethics / Wikimedia Commons, CC0

Elektrikli otomobil sayısı arttıkça sık sorulan bir soru da ömrünü dolduran bataryaların ne olacağı. Bir elektrikli araç bataryası yüzlerce kilo ağırlığında ve içinde lityum, nikel, kobalt gibi değerli ve kritik malzemeler var. Avrupa Birliği bu bataryaların akıbetini artık tüzükle belirliyor; Türkiye’de de benzer bir düzenleme hazırlanıyor.

Önce ikinci ömür

Araçta kullanılamayacak kadar kapasite kaybeden bir batarya her zaman doğrudan geri dönüşüme gitmiyor; sabit enerji depolama sistemlerinde ikinci bir ömür kazanabiliyor. AB’nin Ufuk Avrupa programından yaklaşık 8,9 milyon euro destek alan ve Türkiye’den Ford Otosan’ın ortak olduğu RHINOCEROS projesi bu alanda çalışıyor. Proje, atık batarya paketlerini otomatik olarak sınıflandırıp söken sistemler geliştiriyor, atık bataryalardan ikinci ömür enerji depolama sistemleri kurmayı ve lityum, kobalt, mangan gibi kritik malzemeleri geri kazanmayı hedefliyor.

Bataryaların araçta kaç yıl dayandığını batarya ömrü rehberimizde anlattık.

AB’nin geri dönüşüm hedefleri

AB’nin 12 Temmuz 2023’te kabul edilen ve Ağustos 2023’te yürürlüğe giren Batarya Tüzüğü, atık bataryalardan malzeme geri kazanımı için kademeli hedefler koyuyor. IEA’nın politika veritabanına göre lityum bazlı bataryalarda geri dönüşüm verimliliği hedefi 2025 sonu için yüzde 65. Malzeme bazındaki hedefler ise şöyle:

Malzeme 2027 sonuna kadar geri kazanım 2031 sonuna kadar geri kazanım
Lityum %50 %80
Kobalt, nikel, bakır, kurşun %90 %95

Kaynak: IEA, AB Sürdürülebilir Bataryalar Tüzüğü.

Yeni bataryada geri kazanılmış malzeme şartı

Tüzük yalnızca geri kazanımı değil, geri kazanılan malzemenin yeniden kullanılmasını da şart koşuyor. Ağustos 2031’den itibaren elektrikli araç, endüstriyel ve marş bataryalarında asgari geri kazanılmış içerik oranları kobalt için yüzde 16, kurşun için yüzde 85, lityum ve nikel için yüzde 6 olacak. 2036’da bu oranlar kobaltta yüzde 26’ya, lityumda yüzde 12’ye, nikelde yüzde 15’e çıkıyor.

Batarya pasaportu Şubat 2027’de geliyor

Tüzüğün sürücüleri en yakından ilgilendiren adımlarından biri dijital batarya pasaportu. Automotive IQ’nun aktardığına göre pasaport 18 Şubat 2027’den itibaren AB pazarına sunulan elektrikli araç bataryaları, hafif taşıt bataryaları ve 2 kilovatsaatin üzerindeki endüstriyel bataryalar için zorunlu olacak. Pasaportta bataryanın kimyası, bileşimi, karbon ayak izi ve geri kazanılmış içeriği gibi sabit bilgilerin yanında sağlık durumu gibi zamanla değişen bilgiler de yer alacak. Ayrıntılı veri modeli henüz netleşmiş değil.

Sağlık durumu bilgisinin pasaporta girmesi, özellikle ikinci el elektrikli otomobil alıcıları için önemli. İkinci el alırken bataryanın durumunu bugün nasıl kontrol edebileceğinizi batarya sağlığı rehberimizde anlattık.

Türkiye’de durum ne?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AB mevzuatına uyum çerçevesinde “Bataryalar ve Atık Bataryalar Hakkında Yönetmelik” taslağı hazırladı. Erdem & Erdem Hukuk Bürosu’nun Ocak 2026’daki değerlendirmesine göre taslak elektrikli araç bataryalarını da kapsıyor; atık bataryaların ayrı toplanması, taşınması ve işlenmesinin finansmanını üreticiye yüklüyor; belirli batarya türleri için karbon ayak izi beyanı, geri kazanılmış içerik bilgisi ve dijital batarya pasaportu öngörüyor. Taslakta oranlar ve tarihler henüz netleşmiş değil; düzenleme yürürlüğe girmiş değil.

Sık sorulan sorular

Elektrikli araç bataryası geri dönüştürülebiliyor mu?

Evet. AB tüzüğüne göre atık bataryalardan 2027 sonuna kadar lityumun yüzde 50’sinin, kobalt, nikel ve bakırın yüzde 90’ının geri kazanılması gerekiyor. 2031’de bu oranlar lityumda yüzde 80’e, diğerlerinde yüzde 95’e çıkıyor.

Batarya pasaportu nedir?

Bataryanın kimyası, bileşimi, karbon ayak izi ve sağlık durumu gibi bilgileri içeren dijital kayıt. AB’de 18 Şubat 2027’den itibaren elektrikli araç bataryaları için zorunlu olacak.

Türkiye’de batarya geri dönüşümü için kural var mı?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın AB’ye uyumlu bir yönetmelik taslağı var; taslak üreticilere toplama ve işleme sorumluluğu getiriyor ancak henüz yürürlükte değil.

Kendi ölçümünü ekle

Kaç km gittiğini, ekrandaki tüketimi (ya da batarya yüzdesini) ve sürüş tipini girmen yeterli. Onaylanan ölçümler modelin gerçek tüketimine katılır.

Ölçüm gönder
Yazar

Kaan Yılmaz, bilim ve gündem haberciliği yapan bir gazeteci. Prizmetre'de elektrikli otomobiller, batarya teknolojisi, şarj altyapısı ve Türkiye pazarındaki gelişmeler üzerine yazıyor. Yazılarında üretici açıklamalarını, bağımsız test kurumlarının ölçümlerini ve resmî verileri birincil kaynağından doğrulamayı esas alıyor.