PrizmetreVeri gönder

Yeni otomobiller neden hız sınırını aşınca ötüyor? Kapatılıyor ama her çalıştırmada geri geliyor

Temmuz 2024'ten beri AB'de ve Türkiye'de üretilen her yeni otomobilde akıllı hız yardımı zorunlu. Sistem levhayı kamerayla okuyor, bazen yanılıyor. Kapatılabiliyor, ama araç her çalıştırıldığında yeniden açılıyor.

İzmir'de saatte 50 kilometre hız sınırı levhası
İzmir'de bir hız sınırı levhası. Yeni otomobillerdeki kamera bu levhaları okuyup sürücüyü uyarıyor. Fotoğraf: Ben Welle / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Yeni bir otomobil alan birçok sürücünün ilk hafta yaşadığı şikâyet aynı: Hız sınırını birkaç kilometre aşınca araç ötmeye başlıyor. Ayarlardan kapatıyorsunuz, ertesi sabah otomobili çalıştırdığınızda uyarı yine açık. Bu bir arıza ya da üreticinin inadı değil. Avrupa Birliği’nde ve Türkiye’de Temmuz 2024’ten beri üretilen her yeni otomobilde bulunması zorunlu bir sistem.

İzmir'de saatte 50 kilometre hız sınırı levhası
İzmir’de bir hız sınırı levhası. Yeni otomobillerdeki kamera bu levhaları okuyup sürücüyü uyarıyor. Fotoğraf: Ben Welle / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Adı akıllı hız yardımı

Sistemin resmi adı akıllı hız yardımı (Intelligent Speed Assistance, ISA). Avrupa Birliği’nin 2019/2144 sayılı genel güvenlik tüzüğüyle zorunlu hâle gelen donanımlardan biri. Kural iki aşamada uygulandı: Temmuz 2022’den itibaren yeni onay alan modellerde, 7 Temmuz 2024’ten itibaren ise satılan tüm yeni otomobillerde.

Türkiye de aynı takvimi izledi. Tüzüğün Türkiye’deki karşılığı olan yönetmelik değişikliği 27 Nisan 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Buna göre otomobiller ve hafif ticari araçlar için yeni üretilen araçlarda zorunluluk 7 Temmuz 2024’te başladı. Bu yüzden son iki yılda alınan hemen her yeni otomobil, elektrikli de benzinli de olsa, bu uyarıyla geliyor.

Hız sınırını nereden biliyor?

Sistem iki kaynağı birleştiriyor: ön camdaki kameranın okuduğu trafik levhaları ve navigasyonun konum ve harita verisi. Araç hız sınırını aştığında sürücüyü uyarıyor. Uyarının nasıl yapılacağını AB üreticilere bıraktı; sesli ve görsel uyarı en yaygın yöntem, bazı üreticiler gaz pedalında hissedilen bir direnç de kullanabiliyor. Sistem aracı kendiliğinden yavaşlatmıyor ya da gazı kesmiyor; son karar sürücüde.

Yol kenarında hız sınırı levhası
Sistem levhayı yanlış okuyabiliyor; örneğin yan yoldaki bir levhayı ana yola uygulayabiliyor. Fotoğraf: aerev / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Sistemin her zaman doğru olmadığını otomobil basını da kabul ediyor. Carscoops’un örneğinde olduğu gibi kamera, kavşaktaki yan yola ait bir levhayı okuyup ana yolda daha düşük bir sınırı uygulayabiliyor.

Kapatılabiliyor mu?

Evet, ama kalıcı olarak değil. Kurala göre sürücü uyarıyı kapatabiliyor ya da görmezden gelebiliyor; ancak sistem araç her çalıştırıldığında varsayılan olarak yeniden açılıyor. Kapatma yöntemi markaya göre değişiyor. Kimi modelde ekranda birkaç menü derinliğinde, kimisinde direksiyondaki bir tuşa uzun basarak yapılıyor. Bazı üreticiler, sürücünün tercih ettiği yardım ayarlarını tek dokunuşla geri çağıran kısayollar sunuyor. Aracınızdaki yöntemi kullanım kılavuzunun sürüş yardımcıları bölümünde bulabilirsiniz.

Otomobil gösterge paneli ve hız göstergesi
Uyarının biçimi üreticiye bırakıldı: sesli ve görsel uyarı ya da gaz pedalında direnç. Fotoğraf: skinnylawyer from Los Angeles, California, USA / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Uyarıyı kapatmadan önce akılda tutulması gereken bir nokta var: Bu donanım, Avrupa’nın yol güvenliği hedeflerinin bir parçası olarak zorunlu tutuldu. Kapatmak yasal, ama hız sınırları değişmiyor.

Euro NCAP de bakıyor

Sistemin ne kadar iyi çalıştığı artık güvenlik testlerinin de konusu. Euro NCAP’in 2026 protokolünde hız yardımı gerçek yollarda uzun bir sürüşle değerlendiriliyor. Automotive World’ün aktardığına göre Çinli Xpeng X9, 2.000 kilometrelik yol testinde bu başlıkta beklentinin altında kaldı. Euro NCAP’in yeni testlerinin dokunmatik ekranlarla ilgili bölümünü ayrı bir yazıda anlattık.

Dijital hız göstergesi
Sürücü uyarıyı kapatabiliyor, ancak sistem araç her çalıştırıldığında yeniden açılıyor. Fotoğraf: Ruben de Rijcke / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Hızın elektrikli otomobillerde menzile etkisi ise ayrı bir konu: Otoyolda 110 ile 130 km/s arasındaki tüketim farkını hız ve tüketim rehberimizde hesapladık.

Kaynaklar: AB 2019/2144 sayılı tüzük; Resmî Gazete, 27 Nisan 2024, sayı 32529 (Legal 500 aktarımı); Carscoops, 1 Temmuz 2024; Automotive World, 12 Ekim 2026.

Kendi ölçümünü ekle

Kaç km gittiğini, ekrandaki tüketimi (ya da batarya yüzdesini) ve sürüş tipini girmen yeterli. Onaylanan ölçümler modelin gerçek tüketimine katılır.

Ölçüm gönder
Yazar

Kaan Yılmaz, bilim ve gündem haberciliği yapan bir gazeteci. Prizmetre'de elektrikli otomobiller, batarya teknolojisi, şarj altyapısı ve Türkiye pazarındaki gelişmeler üzerine yazıyor. Yazılarında üretici açıklamalarını, bağımsız test kurumlarının ölçümlerini ve resmî verileri birincil kaynağından doğrulamayı esas alıyor.