PrizmetreVeri gönder

Elektrikli otomobiller yayaya iki kat daha mı çok çarpıyor? İngiltere’deki çalışmanın gözden kaçan ayrıntıları

Londra'daki araştırmacılara göre kat edilen yol başına elektrikli ve hibrit otomobiller yayaya iki kat, şehirde üç kat daha sık çarpıyor. Ama veri 2013-2017'den ve hibritleri de kapsıyor. O dönem yapay uyarı sesi de zorunlu değildi.

Londra Bayswater Road üzerinde yaya geçidi
Londra'da bir yaya geçidi. Çalışma, kentlerde elektrikli ve hibrit otomobillerin yayalar için riskinin daha yüksek çıktığını gösterdi. Fotoğraf: David Howard / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Elektrikli otomobillerin yayalar için daha tehlikeli olup olmadığı sorusu, en kapsamlı cevabını İngiltere’den aldı. Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu’ndan (LSHTM) araştırmacılar, beş yıllık trafik kazası kayıtlarını tarayıp yayaların hangi tür otomobillerin çarpmasıyla yaralandığını hesapladı. Sonuç: Kat edilen mesafe başına elektrikli ve hibrit otomobillerin bir yayaya çarpma olasılığı, benzinli ve dizel otomobillerin iki katı. Şehirde bu fark üç kata çıkıyor.

Ama bulgunun arkasında, başlıklarda pek yer almayan önemli ayrıntılar var.

Londra Bayswater Road üzerinde yaya geçidi
Londra’da bir yaya geçidi. Çalışma, kentlerde elektrikli ve hibrit otomobillerin yayalar için riskinin daha yüksek çıktığını gösterdi. Fotoğraf: David Howard / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

916 bin yaralı, 96 bin yaya

Çalışma, Mayıs 2024’te BMJ grubunun Journal of Epidemiology & Community Health dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar Britanya’da 2013-2017 arasında polise bildirilen trafik kazalarını inceledi. Bu dönemde 916.713 kişi yaralandı ya da öldü; bunların 120.197’si yayaydı. Otomobil ya da taksi çarpması sonucu yaralanan 96.285 yayanın 71.666’sına benzinli ya da dizel otomobil, 1.652’sine elektrikli ya da hibrit otomobil çarpmıştı.

Sayıların tek başına bir anlamı yok, çünkü yollarda çok daha fazla benzinli otomobil vardı. Belirleyici olan, kat edilen yol. Araştırmacılar bu dönemde elektrikli ve hibritlerin yaklaşık 32 milyar mil, benzinli ve dizellerin yaklaşık 3 trilyon mil yol yaptığını hesapladı. Buna göre 100 milyon mil başına yaya yaralanması, elektrikli ve hibritlerde 5,16, benzinli ve dizellerde 2,40 oldu. Kentsel alanlarda risk üç kat daha yüksek çıkarken kırsal yollarda iki grup arasında fark bulunmadı.

Londra Islington'da Toyota Prius hibrit
Çalışmadaki “elektrikli ve hibrit” grubu, Toyota Prius gibi hibritleri de kapsıyor. Fotoğraf: Oxyman / Wikimedia Commons, CC BY 2.5

“Elektrikli” grubu hibritleri de kapsıyor

Bulguyu okurken dikkat edilmesi gereken ilk nokta şu: Çalışmadaki grup yalnızca tamamen elektrikli otomobillerden oluşmuyor. Araştırmacılar elektrikli ve hibrit elektrikli otomobilleri birlikte değerlendirdi. Bu grupta, kentte düşük hızda yalnızca elektrik motoruyla sessizce ilerleyebilen hibritler de yer alıyor.

İkinci nokta zaman. Avrupa’da elektrikli ve hibrit otomobillere düşük hızda yapay uyarı sesi çıkarma zorunluluğu, yeni tipler için Temmuz 2019’da, tüm yeni otomobiller için Temmuz 2021’de başladı. Yani çalışmadaki otomobillerin büyük kısmında bu ses yoktu. Bugün yolda olan yeni elektriklilerin yavaş giderken çıkardığı uğultunun nedeni de tam olarak bu tür riskler; kuralların ayrıntısını yapay ses rehberimizde anlattık.

Londra Great Portland Street trafiği
Kent trafiğindeki arka plan gürültüsü, sessiz araçların duyulmasını zorlaştırıyor. Fotoğraf: Mike Malone / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Araştırmacılar ne diyor?

Araştırmacıların öne sürdüğü ilk açıklama ses. Makalede elektrikli ve hibrit otomobillerin, arka plan gürültüsünün yüksek olduğu kentsel alanlarda yayalar tarafından daha zor duyulabileceği belirtiliyor. Kırsalda farkın çıkmaması bu açıklamayla uyumlu.

Ama araştırmacılar tek bir nedene bağlamıyor. Elektriklilerin benzerlerinden daha ağır olmasının ve fren mesafesinin etkisinin araştırılması gerektiğini, ayrıca elektrikli ve hibrit sürücülerinin daha genç olup olmadığının ve bunun sonuçları etkileyip etkilemediğinin sorulması gerektiğini yazıyorlar. Yani çalışma bir ilişki gösteriyor; nedeni kesin olarak ortaya koymuyor.

Yazarların vardığı sonuç ise net: Elektrikli ve hibrit otomobiller kentsel ortamlarda yayalar için benzinli ve dizel otomobillerden daha fazla risk taşıyor.

Zebra çizgili yaya geçidi
Araştırmacılar sessizliğin yanında ağırlık ve fren mesafesinin de incelenmesi gerektiğini belirtiyor. Fotoğraf: Jèrriais janne / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Sürücü için çıkarılacak ders

Elektrikli otomobil kullananlar için pratik sonuç basit: Kalabalık sokaklarda, okul ve market çevresinde ve otoparklarda yayaların aracı duymadığını varsaymak. Özellikle telefona bakarak yürüyen yayalar, kulaklık takanlar, çocuklar ve görme engelliler, motor sesiyle yaklaşan aracı fark etmeye alışkın. Sessizlik, elektrikli otomobilin en çok sevilen özelliği; ama şehirde sürücüye ek bir dikkat yükü de getiriyor.

Ağırlığın başka alanlardaki etkisini katlı otopark yazımızda ve lastik aşınması rehberimizde ele aldık.

Kaynaklar: Journal of Epidemiology & Community Health, Mayıs 2024 (The Register aktarımı, 22 Mayıs 2024); AB 540/2014 sayılı tüzük.

Kendi ölçümünü ekle

Kaç km gittiğini, ekrandaki tüketimi (ya da batarya yüzdesini) ve sürüş tipini girmen yeterli. Onaylanan ölçümler modelin gerçek tüketimine katılır.

Ölçüm gönder
Yazar

Kaan Yılmaz, bilim ve gündem haberciliği yapan bir gazeteci. Prizmetre'de elektrikli otomobiller, batarya teknolojisi, şarj altyapısı ve Türkiye pazarındaki gelişmeler üzerine yazıyor. Yazılarında üretici açıklamalarını, bağımsız test kurumlarının ölçümlerini ve resmî verileri birincil kaynağından doğrulamayı esas alıyor.